Mayoz ve Mitoz Bölünme Eşeyli ve Eşeysiz Üreme

                   
 




AYNI HÜCRELERİ OLUŞTURAN BÖLÜNME: MİTOZ
Bakteriler, amip, öglena (kamçılı hayvan), paramezyum (terliksi hayvan) gibi bir hücrelilerle çok hücrelilerin vücut hücrelerinde ve üreme ana hücrelerinde görülür

Mitoz bölünme sonucunda;
•Aynı genetik yapıda (kromozom sayısı ve yapısı değişmemiş) iki hücre oluşur.
•Kalıtsal karakterler ana hücrenin aynısıdır.
•Sinir hücresi, alyuvar, retina hücrelerinde, üreme hücrelerinde mitoz bölünme görülmez.

İNTERFAZ : Mitoz bölünme değişik safhalarda incelenir.Mitoz ile oluşan hücreler yeni bir mitoz bölünmeye kadar bir hazırlık aşaması geçirir.Bu evreye İNTERFAZ denir.

•İnterfazda;
•ATP, DNA, RNA ve protein üretimi hızlanır.
•Bu aşamanın en önemli olayı kromatin iplik (DNA ve proteinden oluşur) ve sentroiller kendini eşleyerek iki katına çıkar.

Mitoz iki aşamadır.
1.Çekirdek bölünmesi
2.Stoplazma bölünmesi

1.ÇEKİRDEK BÖLÜNMESİ:Çekirdek bölünmesi 4 aşamada gerçekleşir.
1.Profaz
2.Anafaz
3.Metafaz
4.Telofaz

1.PROFAZ:
•Kromatin iplikler helezon şeklinde kıvrılıp, kısalarak ve kalınlaşır böylece kromozomları oluşturur.
•İnterfazda kromatin iplik kendini eşlediğinden kromozomlar birbirinin aynısı iki parçadan oluşur.Bu parçalara KARDEŞ KROMATİT adı verilir.Kromatitler birbirlerine sentromerlerle bağlıdır.
•İnterfazda oluşan sentroiller hücrenin iki kutbuna doğru çekilmeye başlar.Oluşan iğ ipliklerinin sentroillere bağlı olduğu görülür.
•Profazın sonuna doğru çekirdekçik ve çekirdek zarı erimeye başlar.

2.METAFAZ:
•Kromozomlar iğ ipliklerine tutunarak hücrenin ortasında toplanırlar.
•Kardeş kromatitler arasındaki sentromerler kopar. Böylece her bir kromozom
iki kromatite ayrılır.
Kromozomların en belirgin olduğu safhadır.Kromozom sayısı bu safhada tespit edilir.

3.ANAFAZ:
•Kardeş kromatitler birbirinden ayrılarak iğ iplikleri üzerinde hareket ederek zıt kutuplara çekilir. Anafaz sonucunda kardeş iki kromatit zıt iki kutba ulaşmış olur.

4.TELOFAZ:
•İğ iplikleri kaybolur.
•Kromozomlar tekrar açılarak kromatin ipliklere dönüşür.
•Çekirdekçik ve çekirdek zarı yeniden oluşur. Böylece birbirinin aynı özelliklere sahip 2n kromozomlu iki çekirdek oluşur.
Telofazda olan olaylar profazın tersidir.

2.STOPLAZMA BÖLÜNMESİ:
Çekirdek bölünmesinden sonra stoplazma bölünmesi gerçekleşir.
Stoplazma bölünmesi bitki hücresinde farklı hayvan hücresinde farklı olur.
Hayvan hücresinde stoplazma bölünmesi hücrenin ortasından boğumlanmasıyla olur.

Bitki hücresi kalın bir hücre çeperi ile çevrili olduğundan boğumlanma olmaz. Hücrenin ortasında ARA LAMEL denen bir tabaka gelişerek stoplazmanın ikiye bölünmesi sağlanır.


MAYOZ BÖLÜNME
•Mayoz bölünme eşeyli üreyen canlıların eşey (üreme ) hücrelerinde görülür.
•Mayoz bölünme sonunda dört yeni hücre oluşur.
•Oluşan yeni hücrelerin kromozom yapıları birbirinden farklıdır.
•Mayoz bölünme ile kromozom sayısı yarıya iner.
•Mayoz bölünme ile diploit (2n kromozomlu) hücreden haploid (monoploid, n kromozomlu) hücreler oluşur.
•Dişi bireyde mayoz bölünme ile yumurta hücreleri, erkek bireyde sperm hücreleri oluşur.
Mayoz bölünme iki aşamada gerçekleşir. 1)Mayoz-I 2)Mayoz-II








Mayoz bölünmenin canlılara kazandırdığı iki önemli özellik vardır
1.Mayoz bölünme sonucunda oluşan hücrelerin birbirinden farklı olması ile canlıların çeşitliliği ve birbirine benzememesi sağlanır
2.Kromozom sayısı yarıya iner.
Örneğin insan vücut hücrelerinde 2n=46 kromozom vardır.Mayoz bölünme ile n=23 kromozomlu sperm ve yumurta hücreleri oluşur.
Yumurta ve sperm birleştikten sonra 2n kromozomlu bebeği oluşturan hücre meydana gelir.
Hücre mayoz bölünmeye başlamadan önce hazırlık evresi (interfaz) geçirir.
•İnterfazda kromatitler kendini eşler ve kromozom sayısı iki katına çıkar.
•Kardeş kromatitler birbirine sentromerlerle bağlıdır.

MAYOZ I:
•Üreme ana hücrelerinde yarısı anneden yarısı babadan gelmiş 46 kromozom vardır.
•Bu kromozomlarda aynı karakterden sorumlu olanlara eş kromozomlar (homolog kromozomlar) denir.
•Eş kromozomlar belirli noktalardan temas ederler.Bu olaya SİNAPSİS denir.
•Sinapsis sırasında eş kromozomlar arasında gen değişimi olur.Bu olaya crossing-over denir.Bu olay aynı türün bireyleri arasında farklı karakterler ortaya çıkmasını sağlar.
Mayoz I de eş kromozomlar sentromerlerinden iğ ipliklerine bağlanır ve karşılıklı kutuplara çekilir.
Daha sonra stoplazma bölünür ve n kromozomlu iki hücre oluşur.






EŞEYLİ ÜREME
Eşeyli üreme iki ayrı eşey (cinsiyet) hücresinin biraraya gelmesiyle oluşur.
Bitki ve hayvanların çoğunda eşeyli üreme görülür.
Tür içi farklılığı sağlar.
Dişi üreme hücresi = Yumurta
Dişi üreme organı = Yumurtalık (ovaryum)
Erkek üreme hücresi = Sperm
Erkek üreme organı = Erbezi (testis)
Yavru canlının oluşabilmesi için dişi ve erkek üreme hücreleri birleşerek yeni bir hücre oluştururlar.
Dişi ve erkek üreme hücrelerinin birleşmesine DÖLLENME denir.
Kurbağa ve balıklarda olduğu gibi yumurta ve sperm organizma dışında birleşiyorsa dış döllenme olur. Sürüngenler, kuşlar ve memelilerde olduğu gibi, sperm ve yumurtanın canlı vücudunda birleşmesine iç döllenme denir.

Dişi ve erkek üreme hücrelerinin birleşmesiyle oluşan hücreye ZİGOT denir.
Zigot 2n sayıda kromozoma sahiptir






Kurbağa ve balıklarda sperm ve yumurta hücreleri canlı vücudu dışında birleşir.Bu tür döllenme DIŞ DÖLLENME dir.
Döllenmiş yumurta (zigot) büyüme ve gelişme aşamaları ile yavruyu oluşturur.
Bitkilerde üreme organı çiçektir.
Polen kesesinde erkek üreme hücreleri (polen) üretilir
Yumurtalıkta ise dişi üreme hücresi (yumurta) üretilir.
Polenler yağmur,rüzgar, böcekler gibi dış etkenlerle dişi organa taşınır.TOZLAŞMA
Tozlaşmadan sonra polenler yumurtalıktaki yumurtaya ulaşır.
Yumurtalıkta yumurta ve sperm hücreleri birleşir.
DÖLLENME
Döllenme ile ZİGOT denen hücre oluşur.
Zigot mitoz bölünmeler geçirerek EMBRİYO denen yapıyı oluşturur.
Embriyonun etrafına besin ve kabuk sarılmasıyla TOHUM denen yapı oluşur.
Tohum uygun şartlarda çimlenerek yeni bitkiyi oluşturur.
• Çimlenme:Embriyonun topraktan su alarak ilk kök ve fotosentez yapabilecek ilk yaprakları oluşturmasına kadar geçen büyüme evresidir. Tohumun olgunlaşmasından çimlenmesine kadar geçen süreye UYKU HALİ denir. Uykudaki tohumlar canlıdır fakat metabolizmaları minimum seviyededir.
Çimlenme için yeterli H2O,sıcaklık, O2 ve enzimler gereklidir




CANLININ KENDİNE BENZER CANLILAR OLUŞTURABİLMESİ
Bir hücreli yada çok hücreli bir canlının belirli bir olgunluğa eriştikten sonra türün devamını sağlayacak yeni bireyler meydana getirmesine üreme denir.

Canlılarda eşeyli ve eşeysiz üreme olarak iki çeşit üreme görülür.
a.Eşeysiz Üreme
•İlkel canlılarda görülür.
•Farklı iki cinse ve gametlere gerek yoktur.
•Oluşan yavru canlı tamamen anne canlının aynısıdır.
Beş çeşit eşeysiz üreme görülür.
1.Bölünme
2.Tomurcuklanma
3.Sporlanma
4.Vejetatif üreme (Çeliklenme)
5.Rejenerasyon (Yenilenme)

1.Bölünme:
Bakteri, amip, öglena ve paramesyum gibi bir hücrelilerde görülür.
•Canlı hücre mitoz bölünerek iki yeni hücre oluşturur.Yeni hücreler gelişerek canlıyı oluşturur.

2.Tomurcuklanma:
•Ana canlının gövdesinde oluşan bir çıkıntının büyüyüp gelişerek yeni canlı oluşturmasına denir. Bira mayası, hidra, mercan ve süngerlerde görülür.

3.Sporla üreme:
•Küf mantarı(ekemekteki küf), şapkalı mantar, maya mantarları, kara yosunu, algler, eğrelti otları, bakteri ve plazmodyumda görülür.

•Sporlar dayanıklı bir çeperle kaplı özel hücrelerdir.

•Kara yosunu ve eğrelti otları döl almaşı denen bir yöntemle yürür.
•Bu üreme şeklinde eşeysiz ve eşeyli üreme ard arda görülür.

• KARA YOSUNUNDA ÜREME:
• Bitkinin uç kısımlarında bulunan kapsüller içindeki sporlar rüzgar etkisi ile etrafa yayılır. Sporlar uygun ortamda çimlenerek yeni bitkiyi oluşturur.Buraya kadar olan bölüm eşeysiz üremedir

• Bundan sonraki bölümde karayosunu hücrelerinde erkek ve dişi üreme hücreleri oluşur.Erkek üreme hücreleri olgunlaşınca serbest kalır.Dış etkenlerle dişi organ tepeciğine taşınırlar.Burada dişi hücre ile birleşerek zigotu oluşturur.Zigot mitoz bölünerek yeni canlıyı oluşturur.Bu bölüm ise eşeyli üremedir

• EĞRELTİ OTUNDA ÜREME:
• Eğrelti otunun yapraklarının altında SORUS denen spor keseleri vardır.Soruslar olgunlaşınca nemli toprağa düşer. Çimlenerek genç bitkiyi oluşturur. Buraya kadar olan bölüm eşeysiz üremedir
• Genç bitkinin topraktan su emen RİZOİT denen kökleri vardır.Bitkinin alt yüzünde içinde erkek ve dişi hücrelerin yapıldığı keseler oluşur. Olgunlaşan erkek hücreler yağmurun etkisiyle yumurtanın bulunduğu keseye gelir.Burada zigotu oluşturur.Zigot ard arda bölünerek yeni bitkiyi oluşturur. Bu bölüm eşeyli üremedir.

4.Vejetatif üreme:

•Bitkilerde çiçek gibi üreme yapıları haricinde dal, yumru, yaprak gibi vücut parçalarından yeni birey meydana gelmesiyle gerçekleşen üreme şekline çelikleme denir.
•Patates ve yer elması yumrularıyla, asma, gül söğüt ve kavak kesilen dallarının toprağa dikilmesiyle yeni canlılar oluşturabilir.

5.Rejenerasyon (Yenilenme):
•Denizyıldızı,solucan gibi bazı canlılar belirli bölümlerinden koptuklarında opan parçalar eksik kısımlarını tamamlayarak üremeyi sağlayabilir.Bu olaya rejenerasyon (yenilenme) denir
Kertenkelenin kopan kuyruğunu tamamlaması rejenerasyondur. Fakat kopan kuyruk yeni bir kertenkele meydana getirmediği için rejenerasyonla üreme değildir.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !